|


 |
1899
yılında Aydın'ın Koçarlı ilçesi Çakırbeyli köyünde doğdu. İzmirli
Katipzade İbrahim Ethem Bey ile Aydınlı Hacı Alipaşazadeler’den Tevfika
Hanım'ın oğlu olan Adnan, anne ve babasını küçük yaşta kaybetti ve
anneannesinin yanında büyüdü. Eğitimine İzmir İttihat ve Terakki
Mektebi’nde başlayan Adnan Menderes, Üniversite öncesi eğitimini
Kızılçullu Amerikan Kolejinde tamamladı. Kolej son sınıf öğrencisi iken
4 Aralık 1916'da askere alındı, 15 Aralık 1917'de Zabit Vekili
(Asteğmen) rütbesine yükseltildi, 30 Ekimde terhis oldu.
İstiklal Savaşında 6 Ekim 1920'de yeniden askere alınarak Aydın Askerlik
Şubesinde görevlendirildi. 1 Eylül 1921'de Şube İnzibat Subaylığına
atandı. 1 Mart 1922'de Menderes Bölgesi Komutan Yaveri oldu. Zaferden
sonra 1 Eylül 1922'de Teğmenliğe yükseltildi. 1'inci Kolordu 2. Şube,
İstihbarat Şubesi ve İzmir Sansüründe hizmette bulundu. 1 Ağustos
1923'te terhis edildi.
12 Ağustos 1930'da İstanbul'da Ali Fethi Bey'in Başkanlığında kurulan
Serbest Cumhuriyet Fırkasında politikaya girerek partinin Aydın örgütünü
kurdu ve İl Başkanı oldu. Partinin kendini kapatması üzerine siyasi
yaşamını CHP'de sürdürdü. CHP Aydın İl Başkanlığına seçildi.
9. Dönem seçimlerinde Aydın Milletvekilliğine seçildi. Bu arada Ankara
Hukuk Fakültesinde öğrenim görerek 1935 yılında mezun oldu. 10, 11 ve
12. Dönemlerde yine CHP adayı olarak Aydın'dan Milletvekili seçildi.
1945 yılına kadar TBMM'de komisyon raportörlüğü yapan Menderes, o yıl
Saracoğlu Hükümetinin getirdiği Toprak Kanunu Tasarısını reddederek,
komisyondan istifa etti. Partide yaptıkları muhalefetten dolayı, Refik
Koraltan ve Fuat Köprülü ile birlikte 25 Eylül 1945'te CHP'den ihraç
edildi.
Yaşanan ihraçların ardından, Celal Bayar da hem partiden hem de
milletvekilliğinden istifa etti. Bu gelişmeler üzerine 7 Aralık 1945'te
Demokrat Parti kuruldu. Adnan Menderes, Celal Bayar'dan sonra partinin
ikinci adamı konumunda, partinin kurucuları arasındaydı. 8. Dönemde DP
adayı olarak Kütahya'dan Milletvekili seçildi. 9. Dönemde İstanbul
Milletvekili seçilerek 22 Mayıs 1950'de 1. (Demokrat Parti o dönem
seçimi oylarının %53,5’ini alarak sandıktan 1. parti olarak çıkmıştı), 9
Mart 1951'de 2. Menderes Hükümetlerini kurdu.
10. Dönemde yeniden İstanbul Milletvekili seçildi. 17 mayıs 1954'te 3.
Menderes Hükümetini kurdu. 9 Aralık 1955'te Kabinesini yenilemek
suretiyle, görevini dönem sonuna kadar sürdürdü. 28 Temmuz 1957'ye kadar
Başbakanlıkla birlikte Milli Müdafaa Bakanlığına da vekalet etti. 11.
Dönemde tekrar İstanbul Milletvekili oldu. Beşinci kez Bakanlar Kurulunu
kurmaya memur edildi.
27 Mayıs 1960'ta Türk Silahlı Kuvvetlerinin ülke yönetimine el
koymasıyla tutuklanarak Yassıada'ya götürüldü. Yüksek Adalet Divanında,
Anayasayı ihlâl ve çeşitli suçlardan dolayı yapılan yargılama sonunda
ölüm cezasına çarptırıldı.
17 Eylül 1961'de ölüm cezası İmralı'da idam şeklinde yerine getirildi.
17 Eylül 1990'da naaşı İmralı'dan alınarak Devlet töreni ile İstanbul
Vatan Caddesinde yaptırılan Anıtmezarda toprağa verildi.
|